معنای روایات وارده بر اینکه علی قسیم الجنة و النار


در روایات بسیاری وارد است که علی قسیم الجنة و النار " 1 ".
علی تقسیم کننده بهشت و دوزخ است.
این روایات نه تنها از طریق اهل بیت سلام الله علیهم اجمعین وارد شده است، بلکه از طریق عامه نیز روایاتی در این باره روایت شده است.
ما برای این روایات سه معنی می‏کنیم که آنها نیز مترتب بر یکدیگر می‏باشند. یعنی در سه مرحله متفاوت از نقطه نظر ظهور و خفا آنها را تفسیر می‏نمائیم:

پاورقی

از نقطه نظر عمل‏


و آن اینکه امیرالمؤمنین که از طرف خدا دارای مقام ولایت و امامت بوده، فعل و گفتارش حجت است یعنی افراد مسلمان بلکه تمام افراد بشر، باید در تمام شئون حیاتی خود به آن حضرت اقتدا کنند.

ص148


بنابراین هر کس از آن حضرت پیروی کند مسلما اهل صدق، و صفا، و عبادت، و تسلیم، و جهاد، و جود، و ایثار خواهد بود، و معلوم است که چنین شخصی اهل بهشت است، چون بهشت ظهور افعال و ملکات نیک در عوالم دیگر است، و هر کس دعوت آن حضرت را رد کند و اقتدا بسیره آن حضرت ننماید دروغ، و خیانت، و کم‏فروشی، و رباخواری، و زیاده‏طلبی، و شهوت‏پرستی، و نفع‏طلبی، و هواخواهی، و اعراض از ذکر خدا را دنبال کند مسلما اهل دوزخ است، چون دوزخ نیز ظهور ملکات و افعال زشت در آن عوالم است، و آنچه موجب تفریق و جدائی این دو دسته از هم گردیده است امر و نهی مقام ولایت است که دسته‏ای پذیرفتند و دسته‏ای رد کردند.
بنابراین علی قسمت کننده بهشت و جهنم خواهد بود، مانند معلمی که شاگردانی تربیت می‏کند، و به آنها دروس را تعلیم می‏کند، یک دسته کوشش میکنند، و دروس را یاد می‏گیرند و دسته دیگر، تن به تنبلی داده، و از تعلم و یاد گرفتن، ابا می‏کنند. معلم یک دسته را قبول و دسته دیگر را مردود می‏کند، پس صحیح است که بگوئیم معلم دسته‏ای را به مقام بالا فرستاده و دسته‏ای را در مکان سابق خود زندان نموده است، همچنین صحیح است که بگوئیم علی قسیم الجنة و النار

از نقطه نظر حب و بغض‏


چون نتیجه و روح عمل، محبت است، لذا افرادی که دارای محبت نباشند، بلکه عیاذا بالله بغض آن حضرت را در دل بپرورانند آنها از حقیقت و واقع بسیار دورند، کسی که چیزی را دوست داشته باشد مسلما آثار او را نیز دوست دارد کسانی که امیرالمؤمنین را دوست دارند، از افعال و گفتار و سیره آن حضرت نیز مسرور، و محبت این آثار را دارند، و بالعکس کسانی که امیرالمؤمنین را دشمن دارند، سیره و سنت آن حضرت را نیز مبغوض دارند، لذا کردارشان طبعا کرداری خشن و ناپسند است، و چون افعال نیک در انسان ایجاد محبت و صفا و نور می‏کند، و افعال زشت موجب ظلمت، و تاریکی قلب، و قساوت می‏گردد، بنابراین دوستان امیرالمؤمنین طبعا مردمی با حقیقت و با صفا و با محبت بوده، قلب آنان پاکیزه و روح آنان نورانی‏تر و نفس آنان سبکتر است،و دشمنان امیرالمؤمنین، طبعا مردمی از حقیقت و صفا دور، قلب آنان تاریک، و نفس آنان خسته، و سنگین، و روح آنان آلوده است.

ص149


و چون نتیجه اعمال نیک همان صفا و نورانیت و محبت به خداست، و نتیجه اعمال زشت ظلمت و قساوت و اعراض از خداست، بنابراین امیرالمؤمنین به سبب تقسیم نمودن افراد مردم را به دو دسته محب و مبغض، آنها را به دو دسته بهشتی و دوزخی تقسیم فرموده است.
قندوزی حنفی از ابوصلت هروی روایت می‏کند، که مامون از حضرت علی بن موسی الرضا علیه‏السلام سئوال کرد: که مرا خبر ده بچه علتی جدت امیرالمؤمنین علی علیه‏السلام قسیم جنت و نار است؟
حضرت رضا فرمودند: آیا خودت از پدرانت از عبدالله بن عباس روایت نمی‏کنی که او گفت: سمعت رسول‏الله یقول: حب علی ایمان و بغضه کفر
از رسول خدا شنیدم که می‏فرمود حب علی ایمان و بغض علی کفر است؟
در جواب گفت: آری،
حضرت رضا فرمودند: چون بهشت جای مؤمنین و جهنم جای کافرین است، اگر بنا بشود تقسیم ایمان و کفر بر مدار حب و بغض علی باشد بنابراین علی قسیم بهشت و جهنم شده است.
مامون گفت: لا ابقانی الله بعدک انک وارث جدک رسول‏الله خداوند مرا بعد از تو زنده نگذارد (که بر من مشکلی پیدا شود و تو نباشی که آن مشکل را حل کنی)، حقا تو وارث جدت رسول خدا هستی!
ابوصلت می‏گوید: چون حضرت رضا علیه‏السلام از مجلس مامون به منزل خود مراجعت فرمود، عرض کردم: فدایت شوم چقدر خوب پاسخ مامون را دادید حضرت فرمود: ای اباصلت! این کلامی بود که بدون تامل قبلی یک مرتبه بر زبان من جاری شد، و لقد سمعت ابی یحدث عن آبائه عن علی علیهم‏السلام انه قال رسول‏الله صلی الله علیه و آله: یا علی انت قسیم الجنة و النار یوم القیمة تقول للنار: هذا لی و هذا لک " 1 " من از پدرم شنیدم که از پدرانش نقل می‏کرد که رسول خدا صلی الله علیه و آله درباره علی علیه‏السلام فرموده است: ای علی تو قسمت کننده بهشت و جهنمی در روز قیامت، به آتش میگوئی: این برای من است، و آن برای تو.
و نیز خوارزمی موفق بن احمد مکی با اسناد خود از نافع از ابن‏عمر روایت‏
پاورقی

ص150


کرده است که او گفت: قال رسول‏الله صلی الله علیه و آله لعلی: اذا کان یوم القیامة یؤتی بک یا علی بسریر من نور، و علی راسک تاج، قد اضاء نوره و کاد یخطف ابصار اهل الموقف، فیاتی النداء من عندالله جل جلاله: این وصی محمد رسول‏الله؟
فتقول: ها انا ذا!
فینادی المنادی: ادخل من احبک الجنة و ادخل من عاداک فی النار فانت قسیم الجنة و النار " 1 ".
حضرت رسول‏الله به امیرالمؤمنین فرمودند: چون روز بازپسین شودای علی!
تو را به روی یک تختی از نور در محشر بیاورند، و بر سرت تاجی است که نور او صحرای محشر را روشن کند، بطوری که نور چشمهای اهل موقف از شدت نور آن نزدیک می‏شود که از بین برود،
در این هنگام ندا از جانب خداوند جل و علا میآید کجاست وصی محمد رسول خدا؟
تو می‏گوئی منم اینجا! منادی ندا در می‏دهد: ای علی داخل کن در بهشت هر که تو را دوست دارد، و داخل کن در دوزخ هر که تو را دشمن دارد،ای علی بنابراین تو قسمت کننده بهشت و جهنم خواهی بود.
و نیز ابن مغازلی شافعی با سند خود از ابن مسعود روایت کرده است که قال: قال رسول‏الله صلی الله علیه و آله: یا علی انک قسیم الجنة و النار، انت تقرع باب الجنة و تدخلها احبائک بغیر حساب " 2 ".

معنای «وسیله» در روایت پیامبر اکرم‏


حضرت رسول‏الله فرمودند: ای علی تو قسمت کننده بهشت و آتشی، تو در بهشت را میکوبی و دوستانت را بدون حساب داخل آن میکنی و در «فرائد السمطین» حموینی از ابوسعید خدری روایت کند که حضرت رسول‏الله صلی الله علیه و آله فرمودند: چون دعا کنید، و از خداوند عز و جل سئوالی بنمائید، برای من وسیله را درخواست‏

پاورقی

ص151


نمائید! " 1 ".
عرض کردند: یا رسول‏الله «وسیله» چیست؟
حضرت فرمودند: نردبانی است در بهشت که دارای هزار پله است، و مسافت ما بین دو پله آن مسافتی است که اسب تندرو در مدت یکماه می‏پیماید، یک پله آن زبرجد است، تا پله دیگری لؤلؤ است، تا پله دیگری یاقوت است، تا پله دیگری زمرد است، تا پله دیگری، مرجان است، تا پله دیگری کافور است، تا پله دیگری عنبر است، تا پله دیگری یلنجوج است، تا پله دیگری نور است، و همچنین از انواع جواهرات است.
این نردبان در بین نردبان پیغمبران مانند ماه در میان ستارگان می‏درخشد، پس منادی ندا در می‏دهد: اینست درجه و نردبان محمد خاتم الانبیاء، و من در آن روز ردائی بر خود از نور انداخته‏ام، و بر سر من تاج رسالت و افسر کرامت است، و علی بن ابیطالب در مقابل من بوده، و لوای حمد را بدست دارد در روی آن نوشته شده است: لا اله الا الله، محمد رسول‏الله، علی ولی الله، و اولیاء علی المفلحون الفائزون بالله‏
نیست معبودی مگر خدا، محمد است رسول خدا، علی است ولی خدا، و اولیاء و دوستان علی رستگارانند، که به درجه ملاقات و زیارت خدا نائل آمدند.
من از این نردبان بالا می‏روم، و در پله آخر آن قرار می‏گیرم، و علی از آن بالا می‏رود، و یک پله پائینتر از من قرار می‏گیرد، و پرچم حمد را در دست دارد،
در آن روز تمام انبیاء و مرسلین و صدیقین و شهداء و مؤمنین همگی بدون استثناء سرهای خود را از مقامات خود بلند می‏کنند و ما را تماشا می‏نمایند، و می‏گویند:
خوشا به حال این دو بنده خدا، چقدر، و تا چه سر حد خداوند آنها را بر ما فضیلت داده و به کرامتهای خود مکرم داشته است؟
در اینوقت منادی چنان ندا کند که صدای او را جمیع خلائق بشنوند: اینست حبیب خدا محمد، و اینست ولی خدا علی،

پاورقی

ص152


پس رضوان خازن بهشت آید و گوید: پروردگار من مرا امر کرده است که کلیدهای بهشت را به تو بسپارم ای پیغمبر خدا! من آن کلیدها را قبول می‏کنم، و به برادرم علی میدهم.
پس مالک خازن آتش آید و گوید: که پروردگار من مرا امر کرده است که کلیدهای جهنم را بیاورم و به تو بسپارم ای پیغمبر خدا! من آنها را قبول می‏کنم، و به برادرم علی می‏دهم.
در این هنگام علی در آخر جهنم می‏ایستد، و زمام جهنم را بدست می‏گیرد در حالیکه آتش او شعله می‏زند و حرارت او بالا می‏رود، جهنم ندا می‏کند: ای علی!مرا واگذار، نور تو شراره آتش مرا فرو نشانیده است،
علی به جهنم می‏گوید: اینست ولی ما، او را واگذار، و اینست عدو ما او را بگیر،
جهنم در آن روز اطاعتش نسبت به علی بیش از اطاعت غلامهای شماست نسبت بصاحبانش، هنگامی که آنها را به امری فرمان دهند. بدینجهت کان علی قسیم الجنة و النار " 1 ".

ص۱۵۳